Ali Kuşçu Kimdir

Astronom, dilbilimci ve matematikçi Ali Kuşçu 1400’lü yılların başında Semerkand’da (bugün Özbekistan topraklarında) doğmuştur. Fars ya da Türk kökenli olduğu konusunda çeşitli farklı görüşler bulunmaktadır. Babası Timur’un astronomu Uluğ Bey’in kuşçusu olduğundan soyadı olarak Kuşçu lakabıyla anılır. Tam adı Ala al-Dīn Ali ibn Muhammed al-Qushji‘dir. 

Ali Kuşçu, Uluğ Bey’in rasathanesinde gökbilimci Kadızade Rumi, matematikçi Gıyaseddin Cemşid ve El-Kaşi‘den dersler almıştır. Daha sonra İran’a geçmiş ve burada Umman denizindeki fırtınalar hakkında araştırmalar yapmıştır. Burada “Ay’ın Dönemlerinin Açıklamaları” adlı kitabını yazmıştır.

Semerkand’a geri dönüp çalışmalarını Uluğ Bey’e gösterince Uluğ Bey’in çok etkilenir ve bunun üzerine Uluğ Bey ölene kadar kendi gözlemevinde çalışmalar yapmasını sağlamıştır.

Ali Kuşçu’nun Matematik Alanındaki Çalışmaları

Ali Kuşçu matematik alanında günümüze iki eser bırakmıştır. Bunlardan ilki Risaletü’l-Muhammediyye fi-Hesab ve diğeri de Resale dar elm-e Hesab: Suleymaniye‘dir.

Risaletü’l-Muhammediyye fi-Hesab eserinde farklı bölümlerde farklı açıklamalar, tanımlar ve örnekler yayınlamıştır. Eserin giriş kısmında sayının tanımı ve özellikleri ele alınmıştır. Birinci bölümde ondalık sayıların hint hesabı pozitif reel sayılar kümesi içerisinde, iki kat alma, ikiye bölme, toplama, çıkarma, çarpma, bölme, rasyonel ve irrasyonel sayıların tam ve yaklaşık kare ve küp kökünü alma, sağlama işlemleri verilir.

İkinci bölümde ise altmış tabanlı sayı sistemi incelenir. Bu makalede de temel terimler tanımlandıktan sonra, iki kat alma, ikiye bölme, toplama, çıkarma, çarpma, bölme, tam ve yaklaşık kare ve küp kök alma ve sağlama işlemleri ele alınır.

Üçüncü bölümde cebir ilmi, Harizmi’nin çizdiği çerçevede, ikinci derecede denklem çözümleriyle sınırlı olarak gözden geçirilir. Temel tanımlar verildikten sonra, çok terimlilerin toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemleri örneklerle gösterilir; toplama ve çıkarma gibi basit cebirsel işlemler incelendikten sonra altı cebir formülü örneklerle incelenir; ardından bazı problemler cebir yöntemiyle çözülür.

Yine eserinde Ali Kuşçu, geometrik şekillerin ve  temel kavramların tanımları, yüzeylerin alanları, düzgün altıgenin alanı ve küre, küre parçaları ve konik gibi cisimlerin hacimleri incelenmiştir.

Ali Kuşçu’nun bu eseri Osmanlı medreselerinde uzun yıllar okutulmuştur.

Ali Kuşçu’nun astronomi üzerine en önemli çalışması ve bıraktığı fikir Aristo etkisindeki astronomiyi reddetmiştir ve Aristocu fiziği doğa felsefesinden ayırarak tamamen deneysel ve matematiksel bir bilim olmasını sağlamıştır. Dünyanın dönüşü için deneysel kanıtlar bulmuş ve hareketli Dünya teorisinin sabit Dünya teorisi kadar gerçek olduğunu spekülatif felsefeden ziyade deneysel kanıtlara dayandırarak sonuçlandırmıştır. Ali Kuşçu’nun bu çalışması Aristoteles fiziğinden bağımsız bir astronomik fiziğe doğru önemli bir adım olmuştur. Bu, 16. yüzyılda Kopernik devriminden önce Avrupa gökbiliminde hiçbir örneği olmayan “kavramsal bir devrim” olarak görülür.

Ali Kuşçu İran’dan Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul’a uzun bir yolculuk yapmış, eserlerini Fatih Sultan Mehmet’e sunmuş ve Ayasofya Medresinde öğretmen olarak çalışmıştır. 1474 yılında İstanbulda hayatını kaybetmiştir.

Ali Kuşçu’nun Bazı Eserleri

Astronomi Üzerine

  • Sharh e Zîj e Ulugh Beg 
  • Resale fi Halle Eshkale Moadeleye Ghamar lil-Masir
  • Resale fi Asli’l-HâricYumkin fi’s-Sufliyyeyn
  • Sharh ‘ale’t-Tuhfeti’sh-Shâhiyye fi al-Heyat
  • Resale dar elm-i Heyat
  • el-Fathiyye fî elm al-Heyat 
  • Resale fi Hall-e Eshkal-i Ghammar
  • Concerning the Supposed Dependence of Astronomy upon Philosophy

Matematik Üzerine 

  • Resaletu’l-Muhammediyye fi-Hesab 
  • Resale dar elm-e Hesab: Suleymaniye

Mekanik Üzerine

  • Tazkare fi Âlâti’r-Ruhâniyye

Dil Bilimi Üzerine

  • Sharh Risâleti’l-Vadiyye
  • El-Ifsâh
  • El-Unkûdu’z-Zevâhir fî Nazmi’l-Javâher
  • Sharh e’Sh-Shâfiye
  • Resale fî Beyâni Vadi’l-Mufredât
  • Fâ’ide li-Tahkîki Lâmi’t-Ta’rîf
  • Resale mâ Ene Kultu
  • Resale fî’l-Hamd
  • Resale fî Ilmi’l-Me’ânî
  • Resale fî Bahsi’l-Mufred
  • Resale fî’l-Fenni’s-Sânî min Ilmihal-Beyân
  • Tafsir e-Bakara ve Âli Imrân
  • Risâle fî’l-İstişâre
  • Mahbub-al-Hamail fi kashf-al-mesail
  • Tajrid-al-Kalam

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir